پوشش محلی غرب هرمزگان و جنوب فارس

رخت گشاد یا شلوار گشاد پوشش محلی زنان غرب هرمزگان و جنوب فارس است. این پوشش که در گذشته مرسوم بوده این روزها تنها در مراسم خاص عروسی استفاده می شود. دوخت لباس رخت گشاد به دلیل در دسترس نبودن ابزار و پارچه و هزینه هنگفت دوخت آن به مرور کاهش پیدا کرده است.

ﺑﺮاي آراﺳـﺘﻦ ﻟﺒﺎس و زﯾﻨﺖ دادن ﺑﻪ این لباس زیبا، از اﺑﺰاري ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺎرﭼﻪ ﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺳــ ﻮزن ﻫــﺎي رﯾـﺰ و درﺷـــ ﺖ ﺧـﯿــﺎﻃـﯽ,ﻗـﯿـﭽـﯽ,ﺧـﻂ ﮐـﺶ,ﮐــﺎﻏــﺬﺑـﺮش,ﻗـﻼب,ﻧـﺦ ﻫـﺎياﻟﻮان ,اﺑﺮﯾﺸـﻢ, خوس وﮔـﻼﺑـﺘـﻮن,ﭘـﻮﻟـﮏ, ﮐـﻢ, اﻧـﮕﺸــﺘـﺎﻧـﻪ, ﻗـﯿـﻄـﺎن, دﮐـﻤـﻪ, ﭼـﭙﺮ, ودو, ﺣـﺎﺷــ ﯿـﻪ, ﻣـﻨـﺠـﻮق, ﺟـﻮﻏَـﻦ, زري ﺑﺎﻓﯽ, ﺳـﻮزن ﺗﻪ ﮔﺮد, ﺑﺸـﮑﺎف, ﺑﺎﻟﺸـﺘﮏ, ﮐﻮﺳـﻦ ﺧﻮﺳـﯽ و اﻧﻮاع و اﻗﺴـﺎم زري ﻫﺎ و ﻏﯿﺮه اﺳــﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ.

اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﺎ ﺻــﺒﺮ و ﻇﺮاﻓﺖ و ﺳــﺮ ﭘﻨﺠﻪ ﻫﺎي ﻫﻨﺮﺑﺎر ﺧﯿﺎﻃﺎن ﻣﺤﻠﯽ ﻣﺎﻫﺮ ﺻـﻮرت ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮد. ﻟﺒﺎس ﻫﺎي ﺳـﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪه, ﺑﺴـﯿﺎر زﯾﺒﺎ و ﭼﺸـﻤﮕﯿﺮ و ﮔﺮان ﻗﯿﻤﺖ اﻧـﺪ. این لباس اﺧﯿﺮا ﻣﻮرد ﺗﻮﺟـﻪ اﻗﻮام اﯾﺮاﻧﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﺳــ ﺖ. بررسی های مردم شناسی انجام شده نشان میدهد که پوشش های مختلف، ریشه ﮐـﻪ رﯾﺸﻪ در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﺮدم آن منطقه دارد. لباس رخت گشاد شباهت زیادی به لباس های قدیمی هندی دارد. برخی معتقدند شاید اولین بار پارچه اطلس و پیراهن کوتاه آن در غرب هرمزگان، از هندوستان به همراه اقلام وارداتی دیگر، وارد ایران شده است.

ﻧﺎم اﺟﺰای لباس رﺧﺖ ﮔﺸﺎد به زبان ﻣﺤلی اوز

پوشش محلی زنان غرب هرمزگان در ﻓﺼﻞ بهار و زﻣﺴﺘﺎن

این لباس از قسمت های مختلفی تشکیل شده است. در فصل بهار و زمستان این بخش ها عبارت بودند از:

اَرﺧَﺎﻟُﻖ: ﻧﻮﻋﯽ ﻧﯿﻢ ﺗﻨﻪ ي ﺗﻨﮓ و ﺑﺪون ﯾﻘﻪ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ داراي آﺳـﺘﯿﻦ ﻫﺎي ﮐﻮﺗﺎه و ﭼﺴـﺒﺎن اﺳـﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آن ﮐﺖ ﺑﻬﺎره ﻫﻢ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ که از ﭘﺎرﭼﻪ ﻫﺎي زرﺑﺎﻓﺖ و ﮔﺮان ﻗﯿﻤﺖ دوﺧﺘﻪ ﺷـﺪه است. زﻧﺎن آن را ﺑﺮوي ﺟﺎﻣﻪ ﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﯽ ﭘﻮﺷـﻨﺪ. اﯾﻦ ارﺧﺎﻟﻖ زﯾﺒﺎ ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻧﻮار ﻫﺎي ﺗﺰﯾﯿﻨﯽ ﺑﺎﻓﺘﻪ ﺷـﺪه از ﺧﻮس و آﺷـﻮرﻣﻪ دﺳـﺖ دوزي ﺷﺪه اﺳﺖ.

ﺳِﺪﻫِﺮي: ﯾﮏ ﻧﻮع ﻟﺒﺎس ﮔﺮم زﻣﺴـﺘﺎﻧﯽ از ﺟﻨﺲ ﺟﯿﺮ ﯾﺎ ﻣﺨﻤﻞ اﺳـﺖ ﺑﺎ ﻃﺮح ﻫﺎي ﮔﻼﺑﺘﻮن و ﭘﻮﻟﮏ دوزي ﺑﺎ ﻃﺮح ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﮔﻞ(ﺟﻘﻪ اي و ﻫﺸـﺖ ﭘﺮ) اﺳـﺖ ﮐﻪ در رﻧﮕﻬﺎي ﺳـﺒﺰ،ﺑﻨﻔﺶ و ﺟﮕﺮي ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ. ﮐﻪ اﯾﻦ ﻟﺒﺎس اﺑﺘﺪا ﺗﮑﻪ ﻫﺎي ﺟﺪا،ﺟﺪاﺳﺖ ﮐﻪ از ﺑﻤﺒﯽ ﻣﯽ آوردﻧﺪو ﺑﺎﻧﻮان آن را ﻣﯽ دوزﻧﺪ.

ﺑﺮاي دوﺧـﺖ ﻫﺮ ﺗﮑـﻪ ﻫﻤـﺎن اﻧـﺪازه ﭘـﺎرﭼـﻪ ﺗﺘﺮون ﺑﺮش داده و ﮐﻮك ﻣﯽ زﻧﻨـﺪ. ﺑﻌـﺪ ﺑـﺎ دﺳــﺖ ﺗﮑـﻪ ﻫـﺎي ﮐﻮك زده ﺷـﺪه را ﺑﻪ ﻫﻢ وﺻـﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ ﻟﺒﺎس دوﺧﺖ ﺷـﺪه ﻣﺎﻧﻨﺪ ﯾﮏ ﮐﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﺷـﯿﮏ ﺟﻠﻮ ﺑﺎز اﺳـﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ وﺳـﯿﻠﻪ ﮔﻼﺑﺘﻮن ﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ رﻧﮓ ﻃﻼﯾﯽ ﯾﺎ ﻫﻢ ﺑﻨﺪﯾﻨﮏ ﻫﺎي ﮔﻼﺑﺘﻮﻧﯽ و دﮐﻤﻪ ﺑﺴـﺘﻪ ﻣﯽ ﺷـﻮد. اﯾﻦ ﮐﺖ ﻓﻘﻂ در ﺟﺸﻦ ﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد.

رﺧﺖ ﮔﺸﺎد: رﺧﺖ ﮔﺸﺎد ﺷﺎﻣﻞ 4ﻋﺪد داﻣﻦ ﮐﻪ در ﻗﺪﯾﻢ ﺑﻪ ﺻﻮرت داﻣﻦ ﺷﻠﻮاري دوﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ روي ﻫﻢ ﻣﯽ ﭘﻮﺷــﯿﺪند. داﻣﻦ زﯾرﯾﻦ آن از ﺟﻨﺲ ﻧﺦ ﯾﺎ ﭼﯿﺖ ﺑﻮده ﺟﻬﺖ راﺣﺘﯽ و ﻋﺮق ﮔﯿﺮ ﺑﻮدن آن ﻧﯿﺰ از آن اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷـﺪه است. داﻣﻦ روﯾﯽ آن از ﭘﺎرﭼﻪ اﻃﻠﺲ دوﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷـﻮد ﮐﻪ روي آن ﺑﺎ ﮔﻞ ﻫﺎي ﮔﻠﺪوزي ﺷـﺪه ﺗﺰﯾﯿﻦ ﺷـﺪه اﺳـﺖ. ﺣﺎﺷـﯿﻪ ي ﭘﺎﯾﯿﻦ داﻣﻦ از ﻧﻮار ﺧﻮس دوزي ﺷـﺪه اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷـﻮد ﮐﻪ ﺧﻮد از ﭼﻨﺪ ﻧﻮار ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﺷـﺪه ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﺦ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﮐﻮك ﻣﯽ ﺷـﻮﻧﺪ.

اوﻟﯿﻦ ﻧﻮار، ﻧﻮار ﺧﻮس دوزي ﺑﺎ ﻃﺮح ﻓﻼن ﺑﻮده است. ﺑﻌﺪ از آن از ﯾﮏ ﻧﻮار زرد رﻧﮓ ﮐﻪ از ﺟﻨﺲ ﻧﺦ ﻓﻠﺰي اﺳــﺖ و ﺑﻪ( آاﺷــﻮرﻣﻪ) ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽ ﺷــﻮد دوﺧﺘﻪ ﺷـﺪه است. ﻧﻮار ﺳـﻮم از ﺟﻨﺲ ﻧﺦ و ﻣﺸـﮑﯽ ﺑﻮده است. اﯾﻦ ﺳـﻪ ﻧﻮار را ﺑﻪ ﯾﮏ ﭘﺎرﭼﻪ ي ﻧﺨﯽ ﮐﻮك ﺟﺴـﺘﻪ ﻣﯿ ﺸﻮد و آن را ﺑﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ داﻣﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﺳﺘﯽ دوﺧﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. ﮐﻤﺮي داﻣﻦ از ﮐﺶ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺳﺎﯾﺰ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﻮﺷﯿﺪن ﺑﺎﺷﺪ.

منبع: موزه مردم شناسی و اداره ارشاد شهرستان اوز